Fındıq Haqqında 10 Fakt
Fındıq Haqqında Bilməli Olduğunuz 10 Vacib Məlumat
Fındıq Britaniyada yığılan ilk qidalardan biri olub. Bu gün isə artıq bilirik ki, o dövrün insanları daha sağlam bir başlanğıc seçə bilməzdilər. XXI əsr tədqiqatları göstərir ki, fındığı digər çərəzlərlə birlikdə hər gün yemək erkən ölüm riskini beşdə bir azalda bilər.
1. Fındıq ilk dəfə Britaniyada yığılıb
Fındıq Britaniyada yığılan ilk qidalardan biri olub. Bu gün artıq bilirik ki, o dövrün insanları daha sağlam bir başlanğıc seçə bilməzdilər. XXI əsr tədqiqatları göstərir ki, fındığı digər çərəzlərlə birlikdə hər gün yemək erkən ölüm riskini beşdə bir azalda bilər. Gündə cəmi 20 qram (təxminən 30 fındıq) qəbul etmək ürək xəstəliklərinin yaranma riskini 29%, tənəffüs xəstəliklərini yarıdan çox, diabet riskini üçdə birdən çox, xərçəngi 15% və insult riskini 7% azalda bilər.
2. Fındıq faydalı maddələrlə zəngindir
Kiçik bir ovuc fındıq (təxminən 10 qram və ya 16 ədəd) sizə 1,3 qram protein, 1,1 qram lif və hüceyrə membranlarını qoruyan, dərinin və gözlərin sağlamlığını dəstəkləyən güclü antioksidant Vitamin E verir. Fındıq zeytun yağında da olan olein turşusu da daxil olmaqla faydalı mono- və poli doymamış yağlarla zəngindir. Minerallara gəldikdə isə maqnezium və kalsium sümük quruluşu üçün vacibdir. Kalium isə sinir sisteminin düzgün işləməsinə kömək edən elektrolitlərdən biridir.
3. Enerji verir
Fındıq B vitaminlərinin geniş spektrinin mənbəyidir və çərəzlər arasında nadir hallarda rast gəlinən fol turşusunu da ehtiva edir ki, bu da qırmızı qan hüceyrələrinin yaranması üçün vacibdir. Onların tərkibində qidadan enerji ayrılmasına kömək edən və sinir sistemini sağlam saxlayan B1 (tiamin) və B3 (niasin) vitaminləri var. B2 (riboflavin) dərinin və gözlərin sağlamlığında rol oynayır. B6 vitamini isə qanda oksigen daşıyan hemoqlobinin formalaşmasına kömək edir.
4. Dünyanın hər yerindən fındıq
Dünyada illik fındıq istehsalı artıq bir milyon tona yaxınlaşır. Bunun dörddə üçü Türkiyədə yetişdirilir və təxminən dörd milyon insan iqtisadi baxımdan bu sahədən asılıdır. Lakin 2013 və 2014-cü illərdə baş verən güclü şaxtalar məhsulu məhv etdi və dünya bazarında qiymətlərin kəskin artmasına səbəb oldu. Nəticədə Azərbaycan və Gürcüstanda fındıq bağları genişləndirilir. İtaliya və İspaniya da istehsalçı ölkələrdəndir. ABŞ-da istehsal demək olar ki, tamamilə Oreqon ştatında cəmləşib; illik məhsulun dəyəri 70 milyon dollardır və fındıq bu ştatın rəsmi “Ştat Qozu” elan edilib.
5. Fındıq və qızılbalıq arasındakı əlaqə
Fındıq ağacı bir zamanlar sehrli hesab olunurdu və fındıq çubuğunun pis ruhlardan qoruduğuna inanılırdı. İngiltərənin bəzi bölgələrində fındıq talisman kimi daşınırdı. Çəngəlli fındıq budağı bu gün də su axtarışı üçün ən uyğun seçim sayılır. İrland mifologiyasında Bilik Qızılbalığı bütün müdrikliyini üstündəki ağacdan düşən doqquz fındığı yeməklə əldə edib. Gənc bir xidmətçi oğlan balığı bişirərkən ondan dadır və müdriklik qazanaraq əfsanəvi döyüşçü və lider Phil McCool-a çevrilir.
6. Fındığın müxtəlif növləri
Fındıq Britaniyaya məxsus yerli ağac olsa da, dünyada filbert və cobnut da daxil olmaqla ən azı 16 növü var. Ənənəvi olaraq fındıq ağacından tikililərdə divar hörgüsü, hasarlar, səbətlər və qayıq çərçivələri hazırlanıb. Plantasiyalarda ağaclar əkildikdən dörd il sonra məhsul verməyə başlayır və 80 ilə qədər davam edə bilir. Payız yığımı sadəcə fındıqların yerə tökülməsinə icazə vermək və daha sonra mexaniki üsullarla yığmaqla həyata keçirilir.
7. Sevdiyimiz şokoladlarda fındıq
Dünyada yetişdirilən fındıqların dörddə biri Nutella kremi və Ferrero Rocher şokoladları da daxil olmaqla beynəlxalq bestsellerlər istehsal edən İtaliya mərkəzli Ferrero şirkətinə gedir. Şirkət ildə 11 milyon banka Nutella istehsal edir və hər bankada 97-yə qədər fındıq olur. Bazar üzərində daha çox nəzarət əldə etmək üçün şirkət ən böyük qoz-fındıq tədarükçülərindən birini satın alıb. Hər şey 1946-cı ildə şirniyyatçı Petro Ferrero-nun müharibə dövrü qıtlığı səbəbindən şokoladı daha səmərəli istifadə etmək üçün fındıqla qarışdırmaq qərarı ilə başladı.
8. Fındıq öskürəyə qarşı vasitədir
1653-cü ildə nəşr olunan məşhur Complete Herbal kitabında Nicholas Culpeper yazır: “Fındıq hər kəsə o qədər tanışdır ki, təsvirə ehtiyac yoxdur.” O bildirir ki, fındıq bal və ya ballı suya isladıldıqda köhnə öskürəyin müalicəsində çox faydalıdır. Qədim yunan həkimi Dioskorides də öskürək üçün əzilmiş fındıq və balı tövsiyə edib. Onun başqa bir məsləhəti isə yandırılmış fındıq qabıqlarını əzib piylə qarışdıraraq saç tökülməsinə qarşı başa sürtmək idi.
9. Sevimli reseptlərinizə əlavə edin
Yemək bişirmədə fındıq minlərlə tort, peçenye və biskvit reseptində istifadə olunur. Lakin o, demək olar ki, hər yeməyə uyğun gəlir. Balıq (məsələn, qızılbalıq və halibut), donuz əti və hətta qızardılmış brinin üzərinə örtük kimi istifadə edilə bilər. Həmçinin kök, lobya və gül kələmi kimi tərəvəzlərlə bişirilir, salatlara, kələm salatlarına, risotto və makaron yeməklərinə əlavə olunur. Fındıqdan likörlər də hazırlanır; ən məşhuru isə İtaliya Alplarında bir rahib tərəfindən yaradıldığı deyilən Frangelico-dur.
10. Qovrulsun, yoxsa yox?
Qovrulsun, yoxsa qovrulmasın? Bəziləri, o cümlədən Oreqon fındıq sənayesi, qovurmanın dadı daha da gücləndirdiyini deyir. ABŞ qovurma təlimatına görə fındıqları sobada 130°C temperaturda 15–20 dəqiqə bişirməlisiniz. Sonra onları parça ilə büküb 10 dəqiqə saxlayın və qabıqlarını təmizləmək üçün çalxalayın. Nəticə isə həqiqətən möhtəşəmdir.
