Fındıqçılıq

Uzun müddətdir Türkiyədə istehsal olunan fındıq hələ də ənənəvi ixrac məhsuludur və milli iqtisadiyyata böyük töhfə verir.

Sahə, istehsal və ixrac baxımından fındıq istehsal edən ölkələr arasında birinci yerdə olsaq da, vahid sahəyə düşən məhsuldarlığa görə digər ölkələrdən geri qalırıq. İldən-ilə dəyişməsinə baxmayaraq, nəzarətsiz şəkildə genişlənən istehsal sahələri səbəbindən fındıq istehsalı artır.

Fındıq qəlyanaltı kimi istehlak olunur, həmçinin şirniyyat və şirniyyat sənayesində geniş tətbiq sahəsinə malikdir. Fındığın istehsalı və marketinqində bir çox problemi var. İstehsalın əsas problemi məhsuldarlığın azalmasıdır. Fındıq bağlarının köhnə və sıx əkilməsi, tozlandırıcıların olmaması, budama, gübrələmə və mübarizə kimi texniki tətbiqlərdəki çatışmazlıqlar məhsuldarlığın azalmasına səbəb olan ən vacib səbəblərdir. Marketinq problemlərinin ən başında fındığın becərildiyi ildə ixrac edə bilməməsi və buna uyğun olaraq ildən-ilə yığılan ehtiyatlar durur.

İqlim Tələbləri

Fındığın yaxşı böyüməsi və bol məhsul verməsi üçün mülayim iqlim tələb olunur. Qara dənizin sahil zonası fındıqçılıq üçün ən optimal iqlim şəraitinə malikdir. Yarım rütubətli və quraq iqlimdə fındıq yetişdirmək mümkün olsa da, lazımi yağışın olmaması ciddi şəkildə suvarma tələb edir.

Qara dəniz bölgəsində fındıq sahildən 60 km aralıda, daxili ərazilərə doğru və 750 m hündürlüyə qədər yetişdirilməsi iqtisadi cəhətdən mümkündür. Orta illik temperaturun 13-16°C olduğu bölgələrdə fındıq böyümək üçün ən yaxşı şəraiti tapır. Bundan əlavə, bu bölgələrdə ən aşağı temperatur -8, -10°C-dən aşağı, ən yüksək temperatur 36-37°C-dən yüksək olmamalı, illik yağıntı 700 mm-dən yuxarı olmalı və yağıntı aylar üzrə bərabər paylanmalıdır. Bundan əlavə, iyun və iyul aylarında rütubət nisbəti 60%-dən aşağı düşməməlidir.

Torpaq Tələbləri

Fındıq, tüklü kökləri olan, torpağa daha dərinə getməyən, yamaclı ərazilərdə torpağın 80 sm dərinliyinə qədər uzanan bir bitkidir. Torpaq tələblərinə gəldikdə çox tələbkar olmasa da, qida maddələri ilə zəngin olan gilli-bitki mənşəli və dərin torpaqlarda daha yaxşı böyüyür.

Ərazinin və Torpağın Hazırlanması

Çox uzun iqtisadi ömrü olan fındıq əkməzdən əvvəl torpağın və torpağın hazırlanması çox diqqətlə aparılmalıdır. Birillik bitkilərin becərilməsinə uyğun ərazilərdə fındıq bağı salmaq mümkün olsa da, çoxillik bitkilərin becərilə biləcəyi ərazilərdə və ya köhnə və köhnə fındıq bağlarını təmir etməklə fındıq bağı salmaq da mümkündür.

Torpağın hazırlanması

Yuxarıda göstərildiyi kimi ərazi hazırlığından sonra əkinə başlamazdan əvvəl yaxşı torpaq hazırlığı aparmaq lazımdır. Aşağıdakı tətbiqlər edilməlidir:

Torpaq təhlili: Torpağın hazırlanmasından sonra, əkinə başlamazdan əvvəl, torpağa lazım olan qida maddələrini verəcək əsas gübrələmə, torpağın turşuluq səviyyəsi və istifadə olunacaq əhəngin təyin edilməsi üçün torpağı təhlil etmək vacibdir.

Torpağın alt qatının qazılması: Torpağın dərindən qazılması deməkdir. Torpağın alt qatının qazılması zamanı havanın keçməsi üçün alt qat boşalır, mikroorqanizmlərin fəaliyyəti artır, su saxlama qabiliyyəti də artır və nəticədə torpağın fiziki və kimyəvi quruluşu nisbətən bərpa olunur.

Torpaq Yorğunluğunun Aradan Qaldırılması: Əgər fındıq bağı üçün istifadə ediləcək ərazi uzun illərdir çoxillik bitkilər üçün istifadə olunursa, bu, torpaqda yorğunluq yarandığını göstərir. Torpaq yorğunluğunu aradan qaldırmaq üçün bu torpaqlar dincəlməlidir.

Budama üsulu

Fidanların formalaşdırılmasından başlayaraq, budama, iqtisadi məhsuldarlıq dövrünün sonuna qədər illik inkişafının təmin edilməsində, səmərəliliyin artırılmasında və iqtisadi ömrünün uzadılmasında müsbət töhfələr verən vacib mədəni tətbiqlərdən biridir. Budama ilə,

•Fidanların formalaşdırılması və bu formanın qorunması təmin edilir.
•Nəticədə, hər il çoxlu sayda uzun nəcis əmələ gəlir və bol və keyfiyyətli məhsullar əldə edilir.
•Həddindən artıq böyümüş budaqların bir-birinə qarışmasının qarşısı alınır və bununla da kənd təsərrüfatı mübarizəsi və məhsul yığımı asanlaşdırılır
•Çarpayının içərisində əyilmiş budaqlar da daxil olmaqla, sağlam olmayan, köhnə, qurumuş budaqları və çubuqları təmizləməklə çarpayılar düz bir tac əldə edəcək.
•Həmçinin, plantasiyadakı yad ağacların çıxarılması kölgələnmə səbəbindən yarana biləcək məhsuldarlığın azalmasının qarşısını alacaq.
• Fındıq bitkisi pöhrə əmələ gətirməyə daha çox meylli olduğundan, qida maddələrini həddindən artıq istehlak etməməsi üçün nəcis hər il budanmalıdır.

Qidalanma Sisteminə Uyğun Formada Fındıq Plantasiyalarında Budama Üsulu.

İlk beş ildə tətbiq olunan qidalanma sisteminə uyğun olaraq formalarını alan fidanlar məhsuldarlıq dövrünə daxil olur və bu məhsuldarlıq 12 ildən sonra maksimum səviyyəyə çatır. Bu yüksək məhsuldarlıq səviyyəsi ümumiyyətlə 20-25 yaşa qədər davam edir. Bu məhsuldarlıq dövründə qurudulmuş, qırıq, zədələnmiş, sağlam olmayan, bir-birinə bağlı budaqlar, eləcə də verilən formanı pozan bütün digər nəcislər və illik nəcislər hər il payızda budama qayçısı ilə kəsilir. 20-25 yaşdan sonra yan budaqlardakı budaqlar daha sıx olur və illik pöhrə uzunluğu qısaldıqca məhsuldarlıq azalmağa başlayır. Məhsuldarlığın azalmağa başladığı və fizioloji tarazlığın pozulduğu bu dövrdə, verilən forma mümkün qədər praktik olaraq qorunub saxlanılmaq şərti ilə illik pöhrənin miqdarını və uzunluğunu artırmaq üçün 10 sm-dən qısa illik nəcislərə və yan budaqlardakı budaqlara seyrəkləşdirmə tətbiq olunur. Budağa və ya tacdan kənara çıxan pöhrələri qısaltmaqla vegetativ və generativ inkişaf asanlaşdırılır. Buna görə də, illik budama işləri getdikcə daha sıx şəkildə aparılır ki, pozulmuş fizioloji tarazlıq bərpa olunsun.